1.2 جمع اسم‌ها در زبان آلمانی (Noun Plurals)

در زبان انگلیسی، بیشتر اسم‌ها برای تبدیل شدن به جمع، به‌سادگی پسوند -s می‌گیرند. اما در زبان آلمانی چنین قانون کلی و ساده‌ای وجود ندارد.

به همین دلیل، به زبان‌آموزان خارجی توصیه می‌شود شکل جمع هر اسم را همراه با خود اسم یاد بگیرند.

برای مثال بهتر است به‌جای اینکه فقط یاد بگیریم:

der Tisch = میز

از همان ابتدا یاد بگیریم:

der Tisch – die Tische

یعنی:

میز – میزها

در این بخش جنبه‌های مختلف تشکیل و کاربرد جمع در زبان آلمانی بررسی می‌شود، از جمله:

• نحوه ساخت جمع اسم‌ها
• جمع اسم‌های مذکر، مؤنث و خنثی
• جمع‌هایی که با -s ساخته می‌شوند
• شکل‌های غیرمعمول جمع
• اسم‌هایی که دو شکل جمع با دو معنی متفاوت دارند
• تفاوت کاربرد جمع در زبان آلمانی و انگلیسی
• اسم‌هایی که معمولاً فقط به شکل جمع به کار می‌روند
• کاربرد اسم‌های وزن، اندازه و ارزش بعد از اعداد

1.2.1 هفت روش رایج برای ساخت جمع اسم‌ها در آلمانی

در زبان آلمانی به‌طور کلی هفت الگوی رایج برای ساخت جمع وجود دارد.

1. بدون افزودن هیچ پسوندی

در این حالت شکل اسم در جمع تغییر نمی‌کند.

مثلاً:

der Lehrer → die Lehrer
معلم → معلم‌ها

das Segel → die Segel
بادبان → بادبان‌ها

2. بدون پسوند، اما با اوملاوت (Umlaut)

گاهی اسم هیچ پسوندی نمی‌گیرد، اما واکه آن در جمع به اوملاوت تغییر می‌کند.

der Vogel → die Vögel
پرنده → پرندگان

der Bruder → die Brüder
برادر → برادران

3. افزودن -e

der Arm → die Arme
بازو → بازوها

das Jahr → die Jahre
سال → سال‌ها

4. افزودن -e همراه با اوملاوت

der Stuhl → die Stühle
صندلی → صندلی‌ها

die Hand → die Hände
دست → دست‌ها

5. افزودن -er، معمولاً همراه با اوملاوت در صورت امکان

das Tal → die Täler
دره → دره‌ها

das Kind → die Kinder
کودک → کودکان

6. افزودن -n یا -en

die Frau → die Frauen
زن → زنان

die Wiese → die Wiesen
چمنزار → چمنزارها

7. افزودن -s

این شکل بیشتر در برخی واژه‌های وام‌گرفته‌شده، واژه‌هایی که به واکه ختم می‌شوند، مخفف‌ها و برخی واژه‌های خارجی دیده می‌شود.

der Streik → die Streiks
اعتصاب → اعتصاب‌ها

das Auto → die Autos
خودرو → خودروها

رابطه جنسیت اسم و شکل جمع

در عمل، جنسیت اسم می‌تواند سرنخ خوبی درباره شکل جمع آن به ما بدهد.

به‌طور کلی:

البته این‌ها قانون قطعی نیستند و استثناهای زیادی وجود دارد.

بنابراین در یادگیری واژگان آلمانی، بهتر است اسم را همیشه همراه با آرتیکل و شکل جمع یاد بگیریم.

مثلاً:

der Tisch – die Tische
die Frau – die Frauen
das Kind – die Kinder

1.2.2 جمع اسم‌های مذکر

الف) بیشتر اسم‌های مذکر -e یا -e همراه با اوملاوت می‌گیرند

برای بسیاری از اسم‌های مذکر، ساخت جمع با -e انجام می‌شود.

der Arm → die Arme
بازو → بازوها

der Hund → die Hunde
سگ → سگ‌ها

der Punkt → die Punkte
نقطه → نقاط

der Versuch → die Versuche
تلاش → تلاش‌ها

اما در بسیاری از موارد، همراه با افزودن -e، واکه نیز اوملاوت می‌گیرد:

der Bart → die Bärte
ریش → ریش‌ها

der Bock → die Böcke
بز نر → بزهای نر

der Fuß → die Füße
پا → پاها

der Stuhl → die Stühle
صندلی → صندلی‌ها

تقریباً در نیمی از اسم‌هایی که امکان اوملاوت دارند، اوملاوت در شکل جمع دیده می‌شود.

بااین‌حال اسم‌های زیادی نیز وجود دارند که با وجود امکان اوملاوت، در جمع اوملاوت نمی‌گیرند.

برای نمونه:

der Beruf → die Berufe
شغل → شغل‌ها

der Aal → die Aale
مارماهی → مارماهی‌ها

der Arm → die Arme
بازو → بازوها

der Huf → die Hufe
سُم → سُم‌ها

der Hund → die Hunde
سگ → سگ‌ها

der Besuch → die Besuche
دیدار → دیدارها

der Dolch → die Dolche
خنجر → خنجرها

der Laut → die Laute
صدا → صداها

der Monat → die Monate
ماه → ماه‌ها

der Mond → die Monde
ماه → ماه‌ها

der Schuh → die Schuhe
کفش → کفش‌ها

der Stoff → die Stoffe
ماده / پارچه → مواد / پارچه‌ها

der Tag → die Tage
روز → روزها

der Takt → die Takte
ضرب / ریتم → ضرب‌ها

der Dom → die Dome
کلیسای جامع → کلیساهای جامع

der Ort → die Orte
مکان → مکان‌ها

der Thron → die Throne
تخت سلطنت → تخت‌های سلطنت

der Druck → die Drucke
فشار → فشارها

der Erfolg → die Erfolge
موفقیت → موفقیت‌ها

der Pfad → die Pfade
مسیر → مسیرها

der Verlag → die Verlage
انتشارات → انتشارات

der Punkt → die Punkte
نقطه → نقاط

der Verlust → die Verluste
ضرر / زیان → ضررها

der Grad → die Grade
درجه → درجه‌ها

der Gurt → die Gurte
کمربند → کمربندها

der Ruf → die Rufe
فراخوان / صدا → فراخوان‌ها

der Schluck → die Schlucke
جرعه → جرعه‌ها

der Versuch → die Versuche
تلاش → تلاش‌ها

اسم‌های مذکر با پایان‌های -al، -an، -ar، -on و -or

اسم‌های مذکری که با این پایان‌ها تمام می‌شوند نیز معمولاً در جمع -e می‌گیرند و معمولاً اوملاوت نمی‌شوند.

der Bibliothekar → die Bibliothekare
کتابدار → کتابداران

der Major → die Majore
سرگرد → سرگردان

اما برخی از آن‌ها در جمع اوملاوت می‌گیرند:

der Altar → die Altäre
محراب → محراب‌ها

der Kanal → die Kanäle
کانال → کانال‌ها

der Kardinal → die Kardinäle
کاردینال → کاردینال‌ها

der Tenor → die Tenöre
تنور → تنورها

چند مورد نیز در مناطق مختلف شکل‌های متفاوتی دارند؛ برای مثال شکل جمع برخی واژه‌ها در آلمان با اتریش یا سوئیس متفاوت است.

ب) اسم‌های مذکر پایان‌یافته به -el، -en و -er

بیشتر اسم‌های مذکر که به -el، -en یا -er ختم می‌شوند، در جمع نه پسوند می‌گیرند و نه اوملاوت می‌شوند.

der Onkel → die Onkel
عمو / دایی → عموها / دایی‌ها

der Bäcker → die Bäcker
نانوا → نانواها

der Haken → die Haken
قلاب → قلاب‌ها

der Computer → die Computer
رایانه → رایانه‌ها

اما استثناهایی وجود دارد:

der Bauer → die Bauern
کشاورز → کشاورزان

der Bayer → die Bayern
اهل بایرن → اهالی بایرن

der Charakter → die Charaktere
شخصیت → شخصیت‌ها

der Muskel → die Muskeln
عضله → عضلات

der Pantoffel → die Pantoffeln
دمپایی → دمپایی‌ها

der Stachel → die Stacheln
خار / نیش → خارها / نیش‌ها

der Vetter → die Vettern
پسرعمو / پسرخاله → پسرعموها / پسرخاله‌ها

ج) حدود بیست اسم مذکر با -el، -en یا -er فقط اوملاوت می‌گیرند

در این گروه هیچ پسوندی به اسم اضافه نمی‌شود و تنها واکه تغییر می‌کند.

der Apfel → die Äpfel
سیب → سیب‌ها

der Bogen → die Bögen
کمان / قوس → کمان‌ها / قوس‌ها

برخی از مهم‌ترین آن‌ها:

د) حدود دوازده اسم مذکر -er می‌گیرند و در صورت امکان اوملاوت می‌شوند

برای نمونه:

der Bösewicht → die Bösewichte
آدم شرور → آدم‌های شرور

der Geist → die Geister
روح → ارواح

der Gott → die Götter
خدا → خدایان

der Rand → die Ränder
لبه → لبه‌ها

der Irrtum → die Irrtümer
اشتباه → اشتباهات

der Leib → die Leiber
بدن → بدن‌ها

der Mann → die Männer
مرد → مردان

der Mund → die Münder
دهان → دهان‌ها

der Ski → die Skier
اسکی → اسکی‌ها

der Strauch → die Sträucher
بوته → بوته‌ها

der Wald → die Wälder
جنگل → جنگل‌ها

der Wurm → die Würmer
کرم → کرم‌ها

نکته: برای اسم‌های مرکب دارای -mann قواعد خاصی وجود دارد که در بخش 1.2.7 بررسی می‌کنیم.

هـ) برخی اسم‌های مذکر -en یا -n می‌گیرند

این گروه خود شامل سه دسته است.

1. اسم‌های مذکر ضعیف

این اسم‌ها در حالت‌های Akkusativ، Dativ و Genitiv مفرد نیز معمولاً -en یا -n می‌گیرند و در جمع هم همین پایان را دارند.

der Affe → die Affen
میمون → میمون‌ها

der Bär → die Bären
خرس → خرس‌ها

der Mensch → die Menschen
انسان → انسان‌ها

der Student → die Studenten
دانشجو → دانشجویان

جزئیات اسم‌های مذکر ضعیف در بخش مربوط به صرف اسم‌ها بررسی خواهد شد.

2. برخی اسم‌های مذکر بی‌قاعده

مانند:

der Buchstabe → die Buchstaben
حرف الفبا → حروف الفبا

der Friede → die Frieden
صلح → صلح‌ها

der Funke → die Funken
جرقه → جرقه‌ها

der Gedanke → die Gedanken
فکر → افکار

der Name → die Namen
نام → نام‌ها

der Same → die Samen
دانه → دانه‌ها

3. تعدادی اسم مذکر دیگر

مانند:

der Dorn → die Dornen
خار → خارها

der Fasan → die Fasanen
قرقاول → قرقاول‌ها

der Fleck → die Flecken
لکه → لکه‌ها

der Lorbeer → die Lorbeeren
برگ بو → برگ‌های بو

der Mast → die Masten
دکل → دکل‌ها

der Muskel → die Muskeln
عضله → عضلات

der Nerv → die Nerven
عصب → اعصاب

der Pantoffel → die Pantoffeln
دمپایی → دمپایی‌ها

der Pfau → die Pfauen
طاووس → طاووس‌ها

der Schmerz → die Schmerzen
درد → دردها

der See → die Seen
دریاچه → دریاچه‌ها

der Staat → die Staaten
کشور / دولت → کشورها / دولت‌ها

der Stachel → die Stacheln
خار / نیش → خارها / نیش‌ها

der Strahl → die Strahlen
پرتو → پرتوها

der Typ → die Typen
مرد / شخص → مردان / اشخاص

der Untertan → die Untertanen
تابع / رعیت → تابعان

der Vetter → die Vettern
پسرعمو / پسرخاله → پسرعموها / پسرخاله‌ها

der Zeh → die Zehen
انگشت پا → انگشتان پا

همچنین بعضی اسم‌هایی که به -on و -or ختم می‌شوند، در جمع تغییر تکیه دارند:

der Dämon → die Dämonen
دیو / اهریمن → دیوها

der Professor → die Professoren
استاد دانشگاه → استادان دانشگاه

1.2.3 جمع اسم‌های مؤنث

الف) بیش از ۹۰ درصد اسم‌های مؤنث -en یا -n می‌گیرند

این یکی از مهم‌ترین الگوهای جمع در زبان آلمانی است.

اگر اسم مؤنث به -e، -el یا -er ختم شود، معمولاً -n اضافه می‌شود:

die Arbeit → die Arbeiten
کار → کارها

die Last → die Lasten
بار → بارها

die Regel → die Regeln
قاعده → قواعد

die Wiese → die Wiesen
چمنزار → چمنزارها

اسم‌هایی که به -in ختم می‌شوند، در جمع معمولاً حرف n را دو برابر می‌کنند:

die Studentin → die Studentinnen
دانشجوی زن → دانشجویان زن

نکته مهم:

die Werkstatt → die Werkstätten

یعنی:

کارگاه → کارگاه‌ها

این اسم یک شکل جمع غیرمعمول دارد که هم اوملاوت و هم -en می‌گیرد.

ب) حدود یک‌چهارم اسم‌های مؤنث تک‌هجایی -e می‌گیرند

برخی اسم‌های مؤنث تک‌هجایی در جمع -e می‌گیرند و اغلب اوملاوت نیز دارند.

die Hand → die Hände
دست → دست‌ها

die Nuss → die Nüsse
مغز / آجیل → مغزها

برخی از مهم‌ترین نمونه‌ها:

برخی اسم‌های مرکب دارای بخش‌های -brunst، -flucht و -kunft نیز الگوی مشابهی دارند:

die Feuersbrunst → die Feuersbrünste
آتش‌سوزی → آتش‌سوزی‌ها

die Ausflucht → die Ausflüchte
بهانه / طفره → بهانه‌ها

die Auskunft → die Auskünfte
اطلاعات → اطلاعات

ج) اسم‌های مؤنث پایان‌یافته به -nis و -sal

این اسم‌ها در صورت داشتن جمع، معمولاً -e می‌گیرند.

در اسم‌های پایان‌یافته به -nis، حرف پایانی معمولاً در جمع دو برابر می‌شود:

die Kenntnis → die Kenntnisse
دانش / آگاهی → دانسته‌ها / اطلاعات

د) دو اسم مؤنث مهم با جمع اوملوت‌دار

die Mühsal → die Mühsale
مشقت → مشقت‌ها

die Mutter → die Mütter
مادر → مادران

die Tochter → die Töchter
دختر → دختران

هـ) اسم‌های مؤنث جمع -er یا بدون پسوند ندارند

در زبان آلمانی اسم‌های مؤنث به‌طور معمول با این دو الگو جمع بسته نمی‌شوند.

1.2.4 جمع اسم‌های خنثی

الف) تقریباً سه‌چهارم اسم‌های خنثی -e می‌گیرند

das Bein → die Beine
پا → پاها

das Gefäß → die Gefäße
ظرف → ظرف‌ها

das Jahr → die Jahre
سال → سال‌ها

das Schaf → die Schafe
گوسفند → گوسفندها

das Ventil → die Ventile
شیر / دریچه → شیرها

das Verbot → die Verbote
ممنوعیت → ممنوعیت‌ها

این گروه بسیاری از اسم‌های خنثی چند هجایی، به‌خصوص واژه‌های خارجی، را شامل می‌شود.

اسم‌های پایان‌یافته به -nis در جمع حرف s را دو برابر می‌کنند:

das Zeugnis → die Zeugnisse
گواهی / کارنامه → گواهی‌ها

نکته:

das Knie → die Knie

یعنی:

زانو → زانوها

در اینجا شکل نوشتاری مفرد و جمع یکسان است، اما تلفظ جمع متفاوت است.

ب) حدود یک‌چهارم اسم‌های خنثی -er می‌گیرند

در صورت امکان، اوملاوت نیز ایجاد می‌شود.

das Blatt → die Blätter
برگ → برگ‌ها

das Dorf → die Dörfer
روستا → روستاها

das Kind → die Kinder
کودک → کودکان

das Tal → die Täler
دره → دره‌ها

برخی اسم‌های چند هجایی نیز همین الگو را دارند:

das Gehalt → die Gehälter
حقوق → حقوق‌ها

das Gemach → die Gemächer
اتاق → اتاق‌ها

das Gemüt → die Gemüter
روحیه / خلق‌وخو → روحیات

das Geschlecht → die Geschlechter
جنسیت / نسل → جنسیت‌ها / نسل‌ها

همچنین اسم‌هایی که به -tum ختم می‌شوند، معمولاً این نوع جمع را دارند:

das Altertum → die Altertümer
دوران باستان → آثار / دوره‌های باستانی

برخی واژه‌ها در زبان محاوره ممکن است شکل جمع -er را به‌صورت طنزآمیز یا تحقیرآمیز دریافت کنند.

ج) اسم‌های خنثی پایان‌یافته به -el، -en و -er

این اسم‌ها معمولاً در جمع هیچ پسوندی نمی‌گیرند.

das Segel → die Segel
بادبان → بادبان‌ها

das Kissen → die Kissen
بالش → بالش‌ها

das Messer → die Messer
چاقو → چاقوها

همین موضوع درباره بسیاری از اسم‌های کوچک‌شده با -chen و -lein نیز صدق می‌کند:

das Mädchen → die Mädchen
دختر → دخترها

das Büchlein → die Büchlein
کتابچه کوچک → کتابچه‌های کوچک

همچنین:

das Gebäude → die Gebäude
ساختمان → ساختمان‌ها

د) دو اسم خنثی با جمع اوملاوت‌دار

das Kloster → die Klöster
صومعه → صومعه‌ها

das Wasser → die Wässer
آب → آب‌ها

برای das Wasser شکل جمع دیگری یعنی die Wasser نیز وجود دارد، هرچند کاربرد هر دو شکل چندان رایج نیست.

اما ترکیبات آن مانند:

das Abwasser → die Abwässer

یعنی:

فاضلاب → فاضلاب‌ها

همیشه شکل اوملاوت‌دار دارند.

هـ) اسم‌های خنثی با جمع بدون تغییر

das Mädchen → die Mädchen

das Büchlein → die Büchlein

das Gebäude → die Gebäude

و) برخی اسم‌های خنثی -en یا -n می‌گیرند

das Auge → die Augen
چشم → چشم‌ها

نمونه‌های مهم:

اسم‌های علمی پایان‌یافته به -on نیز در این گروه قرار می‌گیرند و در جمع ممکن است محل تکیه تغییر کند:

das Elektron → die Elektronen
الکترون → الکترون‌ها

نکته مهم:

das Herz صرف خاصی دارد:

das Herz
des Herzens
dem Herzen

و شکل جمع آن:

die Herzen

ز) یک اسم خنثی با جمع -e

das Floß → die Flöße

کلک / قایق کوچک → کلک‌ها

1.2.5 پسوند جمع -s

پسوند -s می‌تواند برای اسم‌های هر سه جنسیت به کار برود، اما فقط در شرایط خاص.

الف) بسیاری از واژه‌های وام‌گرفته‌شده از انگلیسی و فرانسوی

das Atelier → die Ateliers
آتلیه → آتلیه‌ها

der Chef → die Chefs
رئیس → رئیس‌ها

das Detail → die Details
جزئیات → جزئیات

das Hotel → die Hotels
هتل → هتل‌ها

das Labor → die Labors
آزمایشگاه → آزمایشگاه‌ها

der Park → die Parks
پارک → پارک‌ها

der Scheck → die Schecks
چک → چک‌ها

der Streik → die Streiks
اعتصاب → اعتصاب‌ها

das Team → die Teams
تیم → تیم‌ها

der Waggon → die Waggons
واگن → واگن‌ها

در گذشته استفاده از -s گاهی غیراصیل و «غیرآلمانی» تلقی می‌شد و تلاش‌هایی برای جایگزین کردن آن با شکل‌های آلمانی‌تر وجود داشت.

اما در زبان امروزی، شکل -s در بسیاری از این واژه‌ها کاملاً رایج شده است.

در واژه‌های انگلیسی پایان‌یافته به -y نیز آلمانی معمولاً همان -ys را حفظ می‌کند:

die Babys
بچه‌ها

die Rowdys
اوباش / افراد شرور

بنابراین مانند انگلیسی، شکل babies ساخته نمی‌شود.

ب) واژه‌هایی که به واکه ختم می‌شوند

بسیاری از اسم‌هایی که به واکه‌ای غیر از -e بدون تکیه ختم می‌شوند، -s می‌گیرند.

das Auto → die Autos
خودرو → خودروها

das Genie → die Genies
نابغه → نابغه‌ها

der Ossi → die Ossis
اهل آلمان شرقی → اهالی آلمان شرقی

der Uhu → die Uhus
جغد شاهی → جغدهای شاهی

ج) مخفف‌ها و شکل کوتاه‌شده کلمات

der PKW → die PKWs

die Lok → die Loks

در زبان گفتاری، به‌ویژه در جنوب آلمان، -s گاهی حذف می‌شود:

die PKW

د) برخی واژه‌های دریانوردی در شمال آلمان

das Deck → die Decks
عرشه → عرشه‌ها

das Dock → die Docks
اسکله / حوض خشک → اسکله‌ها

der Kai → die Kais
اسکله → اسکله‌ها

das Wrack → die Wracks
لاشه کشتی → لاشه‌های کشتی

هـ) کاربرد محاوره‌ای -s برای برخی اسامی افراد

در بعضی گونه‌های محاوره‌ای شمال آلمان می‌توان چنین شکل‌هایی را دید:

die Bengels
پسرهای شیطان

die Doktors
دکترها

die Fräuleins
دوشیزه‌ها

die Jungs
پسرها

die Kerls
مردها / آدم‌ها

die Kumpels
رفیق‌ها

die Mädels
دخترها

die Onkels
عموها / دایی‌ها

اما در نوشتار رسمی معمولاً شکل استاندارد ترجیح داده می‌شود.

و) نام خانوادگی و برخی نام‌ها

die Müllers
خانواده مولر

die Buddenbrooks

همچنین:

zwischen den beiden Deutschlands

یعنی:

بین دو آلمان

1.2.6 شکل‌های غیرمعمول جمع

تعدادی از واژه‌های آلمانی، به‌خصوص واژه‌هایی که از زبان‌های کلاسیک مانند لاتین و یونانی یا از ایتالیایی وارد شده‌اند، شکل‌های جمع غیرمعمولی دارند.

برخی از این شکل‌ها بیشتر در زبان نوشتاری رسمی دیده می‌شوند.

الف) بسیاری از واژه‌های پایان‌یافته به -us و -um

در بسیاری از این واژه‌ها، پایان -us یا -um در جمع به -en تبدیل می‌شود.

der Genius → die Genien
نابغه → نوابغ

der Organismus → die Organismen
جاندار / سازمان → جانداران / سازمان‌ها

der Rhythmus → die Rhythmen
ریتم → ریتم‌ها

das Album → die Alben
آلبوم → آلبوم‌ها

das Museum → die Museen
موزه → موزه‌ها

das Visum → die Visen / Visa
روادید → روادیدها

der Zyklus → die Zyklen
چرخه → چرخه‌ها

das Zentrum → die Zentren
مرکز → مراکز

اما استثناهایی وجود دارد.

مثلاً:

der Kaktus → die Kakteen

و در زبان محاوره:

die Kaktusse

همچنین:

das Tempus → die Tempora
زمان دستوری → زمان‌های دستوری

der Terminus → die Termini
اصطلاح → اصطلاحات

برخی دیگر شکل‌های آلمانی‌شده دارند:

der Bonus → die Bonusse

der Bus → die Busse

der Krokus → die Krokusse

der Globus → die Globusse

ب) بسیاری از واژه‌های پایان‌یافته به -ma

بسیاری از این واژه‌ها در جمع -men می‌گیرند.

das Aroma → die Aromen
رایحه → رایحه‌ها

das Dogma → die Dogmen
جزم / عقیده جزمی → جزم‌ها

das Drama → die Dramen
نمایش / درام → نمایش‌ها

die Firma → die Firmen
شرکت → شرکت‌ها

برخی نیز شکل -mata دارند:

das Dilemma → die Dilemmata

das Schema → die Schemata

در کاربرد امروزی، شکل‌های ساده‌تر نیز گاهی استفاده می‌شوند:

Dilemmas
Schemas

چند نمونه مهم دیگر:

das Paradigma → die Paradigmen

das Thema → die Themen

das Komma → die Kommata

در زبان گفتاری:

Kommas

برای das Klima شکل رایج:

die Klimas

است، اما در زبان تخصصی ممکن است:

die Klimate

نیز دیده شود.

ج) برخی واژه‌های پایان‌یافته به -a

تعدادی از واژه‌ها -a را به -en تبدیل می‌کنند:

die Pizza → die Pizzen / die Pizzas
پیتزا → پیتزاها

die Razzia → die Razzien / die Razzias
یورش / بازرسی → یورش‌ها

die Regatta → die Regatten
مسابقه قایقرانی → مسابقات

die Skala → die Skalen
مقیاس → مقیاس‌ها

die Veranda → die Veranden
ایوان → ایوان‌ها

die Villa → die Villen
ویلا → ویلاها

د) چند شکل غیرمعمول دیگر

das Adverb → die Adverbien
قید → قیدها

der Atlas → die Atlanten
اطلس → اطلس‌ها

die Basis → die Basen
مبنا → مبناها

das Cello → die Celli / Cellos
ویولنسل → ویولنسل‌ها

das Epos → die Epen
حماسه → حماسه‌ها

das Examen → die Examina
امتحان → امتحانات

der Espresso → die Espressi / Espressos
اسپرسو → اسپرسوها

das Fossil → die Fossilien
سنگواره → سنگواره‌ها

das Fresko → die Fresken
نقاشی دیواری → نقاشی‌های دیواری

der Index → die Indices / Indexe
شاخص → شاخص‌ها

das Konto → die Konten
حساب → حساب‌ها

das Lexikon → die Lexika
دانشنامه / فرهنگ → دانشنامه‌ها

das Material → die Materialien
ماده / مواد → مواد

das Mineral → die Mineralien / Minerale
ماده معدنی → مواد معدنی

der Mythos → die Mythen
اسطوره → اسطوره‌ها

die Praxis → die Praxen
مطب / عمل → مطب‌ها / اعمال

das Prinzip → die Prinzipien
اصل → اصول

das Privileg → die Privilegien
امتیاز → امتیازات

das Reptil → die Reptilien
خزنده → خزندگان

das Risiko → die Risiken
خطر / ریسک → خطرها

der Saldo → die Salden / Saldos / Saldi
مانده حساب → مانده‌حساب‌ها

das Solo → die Soli / Solos
تک‌نوازی → تک‌نوازی‌ها

das Stadion → die Stadien
ورزشگاه → ورزشگاه‌ها

das Tempo → die Tempi / Tempos
سرعت / تمپو → سرعت‌ها

das Textil → die Textilien
منسوجات → منسوجات

das Utensil → die Utensilien
وسیله / ابزار → وسایل

1.2.7 جمع اسم‌های دارای -mann

اسم‌های مرکب دارای -mann در بسیاری از موارد، زمانی که منظور شغل یا یک گروه به‌طور کلی باشد، در جمع -mann را با -leute جایگزین می‌کنند.

der Fachmann → die Fachleute
متخصص → متخصصان

der Kaufmann → die Kaufleute
بازرگان → بازرگانان

اما وقتی تأکید بر افراد مشخص یا مردان به‌عنوان افراد مستقل باشد، معمولاً -männer استفاده می‌شود:

die Ehrenmänner
مردان شریف

die Froschmänner
غواصان / مردان قورباغه‌ای

die Schneemänner
آدم‌برفی‌ها

die Staatsmänner
مردان دولتمرد

گاهی هر دو شکل ممکن است:

die Feuerwehrleute / Feuerwehrmänner
نیروهای آتش‌نشانی

die Kameraleute / Kameramänner
فیلم‌برداران

تفاوت معنایی ظریفی نیز وجود دارد.

-männer معمولاً به مجموعه‌ای از مردان مشخص اشاره می‌کند، درحالی‌که -leute می‌تواند گروهی را شامل شود که زنان و مردان در آن حضور دارند.

مثلاً:

die Ehemänner
شوهران

اما:

die Eheleute
زوج‌های متأهل

همچنین:

die Seemänner
ملوانان مرد

در مقابل:

die Seeleute
اهالی دریا / کارکنان دریانوردی

1.2.8 اسم‌هایی با دو شکل جمع و دو معنی متفاوت

برخی اسم‌ها دو شکل جمع دارند و هر شکل معنای متفاوتی ایجاد می‌کند.

der Abdruck

die Abdrucke
نسخه‌های چاپی / چاپ‌های جداگانه

die Abdrücke
اثرها / ردها

das Band

die Bande
پیوندها / بندها

die Bänder
نوارها / روبان‌ها

die Bank

die Bänke
نیمکت‌ها

die Banken
بانک‌ها

der Block

die Blöcke
بلوک‌ها / قطعات

die Blocks
بلوک‌های ساختمانی یا بلوک‌های کاغذی

das Ding

die Dinge
چیزها

die Dinger
چیزها در زبان محاوره؛ گاهی برای دخترها نیز به شکل عامیانه به کار می‌رود.

der Effekt

die Effekte
اثرات / نتایج

die Effekten
اموال باارزش

das Gesicht

die Gesichter
چهره‌ها

die Gesichte
رؤیاها / مکاشفه‌ها

das Land

die Länder
کشورها / سرزمین‌ها

die Lande
سرزمین‌ها یا نواحی، بیشتر در کاربرد تاریخی یا ادبی

der Mann

die Männer
مردان

die Mannen
تابعان یا افراد تحت فرمان، بیشتر در کاربرد تاریخی

die Mutter

die Mütter
مادران

die Muttern
مهره‌ها، در اصطلاح فنی

der Rat

die Räte
شوراها / اعضای شورا

die Ratschläge
توصیه‌ها / نصیحت‌ها

der Stock

die Stöcke
چوب‌ها / عصاها

die Stockwerke
طبقات ساختمان

der Strauß

die Strauße
شترمرغ‌ها

die Sträuße
دسته‌گل‌ها

das Wort

این مورد بسیار مهم است:

die Wörter
کلمات، زمانی که تک‌تک واژه‌ها مدنظر هستند.

die Worte
کلمات در قالب یک گفته، عبارت یا سخن مرتبط.

مثلاً:

einige Worte des Gedenkens

یعنی:

چند سخن یادبود / چند کلمه در مراسم یادبود

در زبان امروزی گاهی این تفاوت نادیده گرفته می‌شود و Wörter در هر دو معنا استفاده می‌شود، اما در برخی ساختارها، به‌خصوص بعد از فعل‌هایی مانند sprechen، استفاده از Worte طبیعی‌تر یا ضروری است.

1.2.9 گاهی اسم مفرد آلمانی معادل اسم جمع در انگلیسی است

در برخی موارد، چیزی که در زبان انگلیسی به‌صورت جمع بیان می‌شود، در آلمانی اسم مفرد است.

چند نمونه مهم:

البته بعضی از این اسم‌ها در صورت نیاز می‌توانند خودشان نیز به شکل جمع استفاده شوند.

مثلاً:

Die meisten Löhne sind erhöht worden.

یعنی:

بیشتر دستمزدها افزایش یافته‌اند.

یا:

Er wohnt zwei Treppen hoch.

یعنی:

او در طبقه دوم زندگی می‌کند.

1.2.10 برخی اسم‌های آلمانی فقط یا عمدتاً به شکل جمع استفاده می‌شوند

در بسیاری از موارد این موضوع با انگلیسی مشابه است؛ برای مثال:

die Ferien
تعطیلات

die Leute
مردم / افراد

اما برخی موارد میان آلمانی و انگلیسی تفاوت دارند.

die Flitterwochen
ماه عسل

die Geschwister
خواهر و برادرها

die Immobilien
املاک

die Kosten
هزینه‌ها

die Kurzwaren
خرازی / کالاهای خرازی

die Lebensmittel
مواد غذایی

die Möbel
اثاثیه / مبلمان

die Naturalien
محصولات طبیعی

die Pocken
آبله

die Ränke
توطئه‌ها

die Trümmer
آوار

die Wirren
آشفتگی‌ها

die Zinsen
بهره‌ها

نکته مهم:

die Eltern به معنای «والدین» است و شکل مفرد رایج مستقیمی برای آن وجود ندارد که دقیقاً معادل parent انگلیسی باشد.

در زبان رسمی می‌توان از:

ein Elternteil

استفاده کرد.

یعنی:

یکی از والدین

نام جشن‌ها

واژه‌های:

Ostern
عید پاک

Pfingsten
عید پنطیکاست

Weihnachten
کریسمس

معمولاً مانند اسم‌های جمع رفتار می‌کنند.

مثلاً:

Frohe Weihnachten!

یعنی:

کریسمس مبارک!

و:

Sie hat uns letzte Ostern besucht.

یعنی:

او عید پاک گذشته به دیدن ما آمد.

اما Weihnachten و Ostern گاهی به‌صورت اسم خنثی مفرد نیز استفاده می‌شوند، به‌خصوص زمانی که با آرتیکل نامعین همراه باشند:

Wir haben ein stilles Weihnachten verbracht.

یعنی:

ما کریسمسی آرام را سپری کردیم.

Hast du ein schönes Ostern gehabt?

یعنی:

عید پاک خوبی داشتی؟

با وجود این، فعل همراه با نام جشن‌ها معمولاً به شکل مفرد می‌آید:

Weihnachten steht vor der Tür.

یعنی:

کریسمس نزدیک است.

Pfingsten fällt dieses Jahr spät.

یعنی:

امسال عید پنطیکاست دیر فرا می‌رسد.

1.2.11 برخی اسم‌های انگلیسی جمع دارند، اما معادل آلمانی آن‌ها جمع نمی‌شود

در این موارد، برای رساندن مفهوم جمع باید از روش دیگری استفاده کرد.

Atem

der Atem
نَفَس

برای «نفس‌ها»:

die Atemzüge

Essen

das Essen
غذا / وعده غذایی

برای «وعده‌های غذایی»:

die Mahlzeiten

البته شکل die Essen نیز گاهی دیده می‌شود.

Furcht

die Furcht
ترس

برای «ترس‌ها»:

die Befürchtungen

Käse

der Käse
پنیر

برای انواع پنیر:

die Käsesorten

Kohl

der Kohl
کلم

برای کلم‌ها:

die Kohlköpfe

Liebe

die Liebe
عشق

برای روابط عاشقانه:

die Liebschaften

Luxus

der Luxus
تجمل

برای کالاهای لوکس:

die Luxusartikel

Obst

das Obst
میوه

برای انواع میوه:

die Obstsorten

Rasen

der Rasen
چمن

برای قسمت‌های چمن:

die Rasenflächen

Raub

der Raub
سرقت / غارت

برای سرقت‌ها:

die Raubüberfälle

Sport

der Sport
ورزش

برای رشته‌های ورزشی:

die Sportarten

Tod

der Tod
مرگ

برای موارد مرگ:

die Todesfälle

Unglück

das Unglück
حادثه / بدبیاری

برای حوادث:

die Unglücksfälle

سه واژه زیر نیز در آلمانی معمولاً فقط مفرد هستند، درحالی‌که انگلیسی می‌تواند همان واژه را هم برای مفرد و هم جمع به کار ببرد:

der Kummer
غم / نگرانی

die Sehnsucht
اشتیاق / حسرت

der Verdacht
ظن / سوءظن

1.2.12 اسم‌هایی که در آلمانی هم مفرد و هم جمع دارند، اما انگلیسی معمولاً فقط شکل مفرد دارد

die Auskunft → die Auskünfte
اطلاعات → اطلاعات / پاسخ‌های اطلاعاتی

das Brot → die Brote
نان → قرص‌های نان

der Blitz → die Blitze
جرقه برق → جرقه‌های برق

der Fortschritt → die Fortschritte
پیشرفت → پیشرفت‌ها

die Hausaufgabe → die Hausaufgaben
تکلیف → تکالیف

die Information → die Informationen
اطلاعات → اطلاعات

die Kenntnis → die Kenntnisse
دانش / آگاهی → دانش‌ها / آگاهی‌ها

die Nachricht → die Nachrichten
خبر → خبرها

der Rat → die Ratschläge
توصیه → توصیه‌ها

der Schaden → die Schäden
خسارت → خسارت‌ها

1.2.13 استفاده از اسم مفرد برای اعضای بدن و لباس

یک تفاوت جالب میان آلمانی و انگلیسی این است که در زبان آلمانی، اگر هر فرد فقط یکی از یک عضو بدن یا یک وسیله پوشیدنی داشته باشد، معمولاً اسم به شکل مفرد می‌آید.

مثلاً:

Alle hoben die rechte Hand.

ترجمه تحت‌اللفظی:

همه دست راست را بالا بردند.

در فارسی و انگلیسی ممکن است بگوییم:

همه دست‌های راستشان را بالا بردند.

اما در آلمانی die rechte Hand مفرد است.

مثال دیگر:

Ihnen klopfte das Herz.

یعنی:

قلبشان به تپش افتاد.

در اینجا نیز das Herz مفرد است، چون هر شخص یک قلب دارد.

اگر گفته شود:

die Herzen

ممکن است این برداشت ایجاد شود که هر شخص بیش از یک قلب دارد.

بااین‌حال، این قاعده استثناهایی نیز دارد؛ به‌خصوص زمانی که ضمیر ملکی استفاده شود.

مثلاً:

Die Passagiere drehten ihre Köpfe.

یعنی:

مسافران سرهایشان را چرخاندند.

در اینجا ihre Köpfe به شکل جمع آمده است.

1.2.14 وزن، اندازه و ارزش بعد از اعداد

یک نکته بسیار مهم در زبان آلمانی:

اسم‌های مذکر و خنثی مربوط به وزن، اندازه یا مقدار وقتی بعد از یک عدد می‌آیند، معمولاً به شکل مفرد باقی می‌مانند، نه جمع.

مثلاً:

zwei Pfund Kirschen

یعنی:

دو پوند گیلاس

نه:

zwei Pfunde

همچنین:

zwei Sack Kartoffeln

یعنی:

دو کیسه سیب‌زمینی

drei Dutzend Eier

یعنی:

سه دوجین تخم‌مرغ

zwei Paar Schuhe

یعنی:

دو جفت کفش

zehn Fass Wein

یعنی:

ده بشکه شراب

zwanzig englische Pfund

یعنی:

بیست پوند انگلیسی

همچنین:

zwei, drei, mehrere Glas Bier

یعنی:

دو، سه یا چند لیوان آبجو

و:

ein paar Schluck Kaffee

یعنی:

چند جرعه قهوه

مثال دیگر:

Wir hatten zehn Grad Kälte.

یعنی:

هوا ده درجه زیر صفر / سرمای ده‌درجه‌ای داشتیم.

و:

zehn Schritt

یعنی:

ده قدم

همچنین:

drei Schuss für einen Euro fünfzig

یعنی:

سه شات به قیمت یک یورو و پنجاه سنت.

در خرید و سفارش غذا

استفاده از اسم مفرد بعد از عدد در هنگام خرید یا سفارش در رستوران بسیار رایج است.

مثلاً:

Geben Sie mir bitte drei Stück!

یعنی:

لطفاً سه تا به من بدهید!

یا:

Bringen Sie mir bitte drei Erdbeereis und zwei Glas Bier!

یعنی:

لطفاً سه بستنی توت‌فرنگی و دو لیوان آبجو برایم بیاورید!

چه زمانی اسم اندازه و مقدار جمع می‌شود؟

اگر اسم به‌عنوان اشیای جداگانه و مستقل در نظر گرفته شود، شکل جمع آن استفاده می‌شود.

مثلاً:

Auf dem Hof lagen zehn Fässer.

یعنی:

در حیاط ده بشکه قرار داشت.

در اینجا Fässer جمع است، زیرا ده بشکه مستقل و مجزا منظور است.

اما اسم‌های مؤنث مربوط به اندازه معمولاً جمع می‌شوند:

zehn Flaschen Wein

ده بطری شراب

zwei Ladungen Holz

دو محموله چوب

vier Tassen Kaffee

چهار فنجان قهوه

یک استثنای مهم:

die Mark

هیچ‌گاه پسوند جمع نمی‌گیرد:

zwanzig Mark

یعنی:

بیست مارک

جمع‌بندی قسمت چهارم گرامر آلمانی

در این قسمت دیدیم که جمع بستن اسم‌ها در زبان آلمانی یک قانون واحد ندارد. مهم‌ترین الگوها عبارت‌اند از:

بنابراین هنگام یادگیری واژگان جدید آلمانی، فقط دانستن معنی اسم کافی نیست. بهتر است هر اسم را همراه با آرتیکل و شکل جمع یاد بگیریم:

der Tisch – die Tische
die Frau – die Frauen
das Kind – die Kinder

این روش به‌خصوص برای زبان‌آموزانی که می‌خواهند دایره واژگان آلمانی خود را از سطح A1 تا C1/C2 گسترش دهند، بسیار کاربردی است. برای تمرین و مرور واژگان آلمانی نیز می‌توانید از AiWort استفاده کنید.